„Италијанските“ доматни пиреа што ги продаваат разни британски супермаркети се чини дека содржат домати одгледувани и набрани во Кина со принудна работа, според извештајот на Би-Би-Си.
Тестирањето нарачано од Светската служба на Би-Би-Си покажа дека вкупно 17 производи, од кои повеќето се од сопствени брендови што се продаваат во британски и германски трговци на мало, веројатно содржат кинески домати.
Некои имаат „италијански“ во своето име, како што е „италијанско доматно пире“ од Tesco, додека други имаат „италијански“ во својот опис, како што е двојниот концентрат на Asda кој вели дека содржи „пире од италијански одгледувани домати“ и „есенцијалното доматно пире“ од Waitrose, кое се опишува како „италијанско доматно пире“.
Супермаркетите чии производи ги тестираше BBC World Service ги оспоруваат овие наоди.
Во Кина, повеќето домати доаѓаат од регионот Синџијанг, каде што нивното производство е поврзано со принудна работа од страна на Ујгурите и другите претежно муслимански малцинства.
Обединетите нации (ОН) ја обвинуваат кинеската држава за тортура и злоупотреба на овие малцинства, кои Кина ги смета за безбедносен ризик. Кина негира дека ги принудува луѓето да работат во индустријата за домати и вели дека правата на нејзините работници се заштитени со закон. Според Би-Би-Си, Кина вели дека извештајот на ОН се базира на „дезинформации и лаги“.
Кина произведува околу една третина од доматите во светот, а северозападниот регион Синџијанг е признат како идеална клима за одгледување на оваа култура. Сепак, Синџијанг се соочи и со глобален надзор поради извештаи за злоупотреба на човековите права, вклучително и масовни апсења од 2017 година.
Според организациите за човекови права, над еден милион Ујгури се притворени во она што Кина го опишува како „логори за превоспитување“. Се појавија тврдења кои сугерираат дека некои притвореници биле подложени на принудна работа, вклучително и на полињата со домати во Синџијанг.
Би-Би-Си неодамна разговараше со 14 лица кои пријавија дека доживеале или биле сведоци на принудна работа во производството на домати во регионот во текот на изминатите 16 години. Еден поранешен притвореник, зборувајќи под псевдоним, тврдеше дека од работниците се барало да исполнуваат дневни квоти до 650 кг, со казни за оние кои не го исполнувале тоа.
Би-Би-Си соопшти: „Тешко е да се потврдат овие искази, но тие се конзистентни и ги повторуваат доказите во извештајот на ОН од 2022 година, во кој се известува за тортура и принудна работа во центрите за притвор во Синџијанг“.
Составувајќи податоци за испорака од целиот свет, Би-Би-Си откри како повеќето домати од Синџијанг се транспортираат во Европа - со воз преку Казахстан, Азербејџан и во Грузија, од каде што се испраќаат понатаму во Италија.
Некои трговци на мало, како што се „Теско“ и „Рју“, одговорија со суспендирање на снабдувањето или повлекување на производи, додека други, вклучувајќи ги „Вејтроуз“, „Морисонс“ и „Едека“, ги оспорија наодите и спроведоа свои тестови, кои ги побија тврдењата. „Лидл“ потврди дека користел кинески домати во производ продаден накратко во Германија во 2023 година поради проблеми со снабдувањето.
Се покренаа прашања во врска со практиките на снабдување на Антонио Пети, голема италијанска компанија за преработка на домати. Евиденцијата за испорака покажува дека компанијата примила над 36 милиони кг доматно пире од Синџијанг Гуанонг и нејзините подружници помеѓу 2020 и 2023 година. Синџијанг Гуанонг е главен снабдувач во Кина, која произведува значителен дел од доматите во светот.
Во 2021 година, една од фабриките на групацијата „Пети“ беше претресена од италијанската воена полиција под сомнение за измама - италијанскиот печат објави дека кинески и други странски домати биле претставени како италијански. Една година по рацијата, случајот беше решен вонсудски.
За време на тајна посета на фабриката на „Пети“, новинар на Би-Би-Си снимил снимка на која се гледаат буриња етикетирани како содржат доматно пире од Синџијанг Гуанонг, од август 2023 година. „Пети“ негираше дека имало неодамнешни купувања од Синџијанг Гуанонг, наведувајќи дека последната нарачка била во 2020 година. Компанијата призна дека набавувала доматно пире од „Баџоу Ред Фрут“, која има врски со Синџијанг Гуанонг, но изјави дека ќе престане да увезува кинески производи од домати и ќе го зајакне следењето на синџирот на снабдување.
Оваа фирма „не се занимавала со принудна работа“, изјави портпаролот на Пети за Би-Би-Си. Сепак, истрагата откри дека „Бажоу Ред Фрут“ дели телефонски број со „Синџијанг Гуанонг“, како и други докази, вклучително и анализа на податоци за испорака, што укажува дека „Бажоу“ е нејзина фиктивна компанија.
Портпаролот на Пети додаде: „Во иднина нема да увезуваме производи од домати од Кина и ќе го засилиме нашето следење на добавувачите за да обезбедиме усогласеност со човековите и работничките права“.
САД воведоа строга легислатива за забрана на целиот извоз од Синџијанг, додека Европа и Велика Британија имаат помек пристап, дозволувајќи им на компаниите да се саморегулираат за да се осигурат дека принудната работа не се користи во синџирите на снабдување.
Наодите ја нагласуваат важноста на робусните системи за следливост и предизвиците за одржување на транспарентноста во глобалните синџири на снабдување. Со воведувањето на построги прописи од страна на ЕУ за принудна работа во синџирите на снабдување, потпирањето на Велика Британија на саморегулација може да се соочи со зголемен надзор.
Време на објавување: 05.11.2025